मुंबई, जुलै 2026 : महाराष्ट्रात वारंवार वीजपुरवठा खंडित होण्याची समस्या आता केवळ तात्पुरती अडचण राहिलेली नाहीत, या घटनांमुळे राज्याच्या वीज वितरण व्यवस्थेतील उणिवा समोर येत आहेत. नागपुरातील ट्रान्सफॉर्मर बिघाड, मुंबईतील दीर्घकाळ वीज खंडित होणे आणि नवी मुंबईतील नागरिकांच्या आंदोलनांमुळे वाढती वीज मागणी, अतिवृष्टी आणि उष्णतेच्या काळात वितरण यंत्रणेवर मोठा ताण येत असल्याचे दिसून येत आहे.

वेगाने होणाऱ्या शहरीकरणामुळे पायाभूत सुविधांवर ताण

मुंबई आणि आसपासच्या भागात वेगाने वाढणारे शहरीकरण होत असल्याने वीज वितरण यंत्रणेचा वेळेवर विस्तार आणि आधुनिकीकरण करणे आवश्यक झाले आहे. यंदाच्या उन्हाळ्यात खारघरसारख्या भागांत सहा तास वीजपुरवठा बंद होता. नागपुरात विक्रमी वीज मागणीमुळे ट्रान्सफॉर्मर बिघाड झाले आणि अनेक भागांत र्घकाळ वीज खंडित झाली, तर पुण्यात काही भागांमध्ये 24 तासांहून अधिक काळ वीजपुरवठा बंद राहिला, तर  नवी मुंबईत वारंवार होणाऱ्या वीज खंडित होण्याच्या घटनांमुळे नागरिकांनी आंदोलन केले. ट्रान्सफॉर्मरवरील वाढता ताण, दुरुस्तीत होणारा विलंब आणि अपुरे नियोजन याबाबत नागरिकांनी नाराजी व्यक्त केली.

केवळ गैरसोय नाही, तर सुरक्षेचाही प्रश्न

वारंवार होणाऱ्या वीज खंडित होण्यामुळे केवळ दैनंदिन जीवन विस्कळीत होत नाही, तर विद्युत सुरक्षेचे आणि ग्राहकांच्या सुरक्षेचेही प्रश्न निर्माण होतात. व्होल्टेजमधील चढ-उतारांमुळे विद्युत उपकरणांचे नुकसान होऊ शकते. काही ठिकाणी ट्रान्सफॉर्मर बिघाडाच्या घटनांमुळे विद्युत सुरक्षिततेबाबतही चिंता व्यक्त करण्यात आली असून, वीज वितरण यंत्रणेची नियमित देखभाल आणि आधुनिकीकरणाची गरज अधोरेखित झाली आहे. याशिवाय, वीज कंपन्यांकडून वेळेवर माहिती न मिळणे आणि तक्रारींवर उशिरा प्रतिसाद मिळाल्यामुळे ग्राहकांचा विश्वास कमी होत आहे. दीर्घकाळ वीज नसल्याचा सर्वाधिक फटका ज्येष्ठ नागरिक, लहान मुले आणि सतत वीजेवर अवलंबून असलेल्या रुग्णांना बसतो. विशेषतः उष्णतेच्या काळात अशा घटना सार्वजनिक आरोग्य आणि नागरिकांच्या सुरक्षिततेसाठी गंभीर ठरू शकतात.

तज्ज्ञांचे मत : वीज वितरण व्यवस्थेत व्यापक सुधारणांची तातडीची गरज

समता पॉवरचे संचालक डी. डी. अग्रवाल यांच्या मते, अलीकडील वीजपुरवठा खंडित होण्याच्या घटनांमुळे वीज वितरण यंत्रणेची नियमित तपासणी, देखभाल आणि दीर्घकालीन नियोजन अधिक मजबूत करणे आवश्यक झाले आहे. त्यांच्या मते, बिघाड झाल्यानंतर दुरुस्ती करण्यापेक्षा उपकरणांची वेळोवेळी तपासणी करून आधीच आवश्यक देखभाल केल्यास अनेक समस्या टाळता येऊ शकतात. ते पुढे म्हणाले की, मोठ्या प्रमाणावर वीज खंडित झाल्यास पुरेसे मनुष्यबळ आणि आवश्यक संसाधने उपलब्ध असणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यावरच वीजपुरवठा किती लवकर पूर्ववत होईल, हे अवलंबून असते. आधुनिक वीज वितरण व्यवस्थेत प्रेडिक्टिव्ह मेंटेनन्स (आधीच बिघाडाचा अंदाज घेऊन देखभाल), डिजिटल मॉनिटरिंग आणि नियोजनबद्ध मालमत्ता व्यवस्थापनाचा प्रभावी वापर केल्यास वीजपुरवठा अधिक विश्वासार्ह आणि सुरळीत ठेवता येऊ शकतो.

अग्रवाल यांनी सांगितले की, महाराष्ट्रातील वीज वितरण कंपन्यांनी अधिक ठोस पावले उचलण्याची गरज आहे. महावितरण (MSEDCL) सारख्या संस्थांनी वाढत्या वीज मागणीनुसार वीज ग्रिड आणि ट्रान्सफॉर्मरची क्षमता वाढवावी. तसेच प्रेडिक्टिव्ह मेंटेनन्ससारख्या आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून संभाव्य बिघाड आधीच ओळखून त्यावर उपाय करावेत. तसेच मुंबईतील बेस्ट (BEST) सारख्या संस्थांनी जुन्या केबल्स बदलणे, डिजिटल मॉनिटरिंग वाढवणे आणि ग्राहकांशी अधिक प्रभावी संवाद साधणे यावर भर द्यावा. नियोजित किंवा अचानक वीजपुरवठा खंडित झाल्यास ग्राहकांना तात्काळ आणि अचूक माहिती मिळावी यासाठी रिअल-टाइम माहिती देणारी व्यवस्था अधिक सक्षम करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.

ते पुढे म्हणाले, “राज्य सरकारने आरडीएसएस (RDSS) योजनेअंतर्गत नवीन 33/11 केव्ही उपकेंद्रे, ट्रान्सफॉर्मरची क्षमता वाढवणे आणि फीडर सुधारणा यांसारख्या कामांवर मोठी गुंतवणूक केली आहे. तरीही, विशेषतः ग्रामीण भागात वीजपुरवठ्यातील अडथळे आणि वितरणातील तांत्रिक तोटे अजूनही पूर्णपणे कमी झालेले नाहीत. ही समस्या फक्त महाराष्ट्रातच नाही, तर उत्तर प्रदेश आणि पंजाबसारख्या इतर राज्यांमध्येही दिसून येत आहे.”

पावसाळा सुरू झाल्यानंतर राज्यातील वीजेची मागणी उन्हाळ्याच्या तुलनेत कमी झाली असून त्यामुळे ट्रान्सफॉर्मर आणि वीज वितरण यंत्रणेवरील ताणही कमी झाला आहे. हा काळ प्रतिबंधात्मक देखभाल करण्यासाठी योग्य आहे. या काळात जुने ट्रान्सफॉर्मर आणि केबल्स बदलणे, जास्त भार असलेल्या भागांमध्ये क्षमता वाढवणे आणि कमकुवत वीज नेटवर्क मजबूत करणे अशी कामे पूर्ण करता येतील. ही कामे पुढील उन्हाळ्यापूर्वी पूर्ण झाल्यास ट्रान्सफॉर्मर बिघाड कमी होतील, वीजपुरवठा अधिक विश्वासार्ह बनेल आणि नागरिकांना अधिक चांगली सेवा मिळेल.

अग्रवाल यांनी शेवटी सांगितले, “अलीकडील वीज खंडित होण्याच्या घटनांमुळे वीज वितरण व्यवस्थेचे आधुनिकीकरण आणि नियमित देखभाल किती महत्त्वाची आहे, हे स्पष्ट झाले आहे. यासाठी वीज वितरण कंपन्या, नियामक संस्था आणि उद्योग क्षेत्र यांनी एकत्रितपणे काम करण्याची गरज आहे. वेळेवर गुंतवणूक, योग्य नियोजन, आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आणि सर्व संबंधित घटकांमधील सातत्यपूर्ण समन्वय यामुळे वीज वितरण व्यवस्था अधिक सक्षम होईल आणि नागरिकांना अधिक विश्वासार्ह वीजपुरवठा मिळू शकेल.”

अधिक माहितीसाठी संपर्क :
श्री. डी. डी. अग्रवाल, संचालक, समता पॉवर
ई-मेल : agarwaldd@yahoo.com

महाराष्ट्राच्या वीज वितरण व्यवस्थेवर वाढता ताण : तातडीने उपाययोजनांची गरज